على محمدى خراسانى

52

شرح رسائل (فارسى)

به‌معناى سفاهت نيست مثل فرد بىسواد عاقل كه مدرسه نرفته و استاد نديده ولى دورانديشى دارد . و در بعض موارد ممكن است هر دو باشد يعنى هم بىسواد و هم بىشعور و سفيه . و در بعض موارد ممكن است هيچ‌كدام نباشد مثل دانشمندان حكيم و عاقل ، [ تفصيل بحث را در شرح اصول فقه ج 3 ذيل آيه نبأ آورده‌ام ] . حال طبق اين احتمال معناى صدر اينست كه در خبر فاسق تحصيل علم كنيد و مفهومش آنست كه در خبر عادل تحصيل علم لازم نيست و بدون آن‌هم حجت است و تعليل ذيل مىگويد : اقدامهاى شما بايد حكيمانه و عاقلانه باشد و نبايد سفيهانه باشد و دليل بر اينكه بايد جهل به‌معناى سفه باشد آنست كه اگر جهالت به‌معناى عدم العلم باشد معناى آيه اينست كه در هيچ موردى بدون علم نبايد اقدام كنيد چون العلة تعمم آنگاه لازمه‌اش اينست كه شهادت عدلين هم مقبول نباشد چون غير علم است ، فتواى مفتى هم نبايد حجت باشد چون غير علم است و مشمول تعليل آيه نبأ و اللازم باطل بالاجماع فالملزوم مثله پس جهالت به‌معناى سفاهت است . شيخ ره مىفرمايد : بنابراين احتمال هم ميان صدر و ذيل تعارض نيست چون ذيل مىگويد : اقدام سفيهانه نبايد كرد و كسى كه به حكم مفهوم صدر به خبر عادل عمل مىكند اقدام او سفيهانه نيست بلكه حكيمانه است فلا تعارض ، امّا خود اين احتمال باطل است به چند دليل : 1 - حمل كردن كلمهء جهالت در آيه به‌معناى سفاهت حمل بر خلاف ظاهر است چون عند العرف جهل در برابر علم به كار مىرود نه در برابر عقل [ اين جواب مردود است به بيانى كه در شرح اصول ج 3 آمده ] . 2 - اين احتمال با شأن نزول آيه و با مورد خود آيه سازگار نيست زيرا